Nysa Hot
Dziś, w świecie platform streamingowych, trudno sobie wyobrazić, że film był kiedyś wydarzeniem logistycznym: trzeba było zdobyć kasetę, często przewijaną już setki razy, znaleźć magnetowid i liczyć na to, że obraz nie będzie zbyt „śnieżył”. A jednak dla wielu Polaków to właśnie wtedy kino było najbardziej intensywne, emocjonalne i wspólnotowe.
Magnetowid – symbol luksusu
W latach 80. magnetowid był w Polsce niemal dobrem luksusowym. Urządzenia takie jak Panasonic NV-G12, JVC HR-3300 czy popularne modele firmy Funai trafiały do kraju głównie z zagranicy. Kupowało się je w Pewexie, przywoziło z Niemiec albo zdobywało przez znajomych pracujących na Zachodzie.
Gdy magnetowid pojawiał się w domu, szybko stawał się centrum życia towarzyskiego. Sąsiedzi przychodzili „na film”, dzieci oglądały bajki po kilka razy dziennie, a dorośli odkrywali kino akcji i horrory, których wcześniej w polskiej telewizji praktycznie nie było.
Na półkach zaczęły pojawiać się czarne prostokątne pudełka z charakterystycznymi okładkami. Wypożyczalnie kaset VHS wyrastały w Polsce jak grzyby po deszczu. W połowie lat 90. były ich tysiące – od eleganckich salonów po małe punkty przy osiedlowych sklepach.
Epoka piractwa
Polska epoka VHS była też epoką piractwa. Ogromna część kaset krążyła w nieoficjalnym obiegu. Filmy kopiowano wielokrotnie, przez co jakość obrazu spadała z każdym kolejnym powieleniem.
Na ekranie pojawiały się charakterystyczne zakłócenia, obraz drgał, a czasem w dolnym rogu widać było licznik z magnetowidu.
Jednak najbardziej legendarnym elementem pirackich kaset był lektor. Jeden głos czytał wszystkie kwestie – spokojnie, bez emocji, czasem niemal monotonnie. Najsłynniejszym z nich był Tomasz Knapik, którego barwa głosu do dziś kojarzy się w Polsce z epoką VHS.
Byli też inni: Maciej Gudowski, Janusz Szydłowski czy anonimowi lektorzy nagrywający tłumaczenia w półamatorskich studiach.
Ich interpretacje bywały skrótowe, czasem absurdalne, ale miały niepowtarzalny klimat.
Filmy, które definiowały epokę
Wypożyczalnie VHS miały swoje żelazne klasyki – tytuły, które znikały z półek najszybciej.
Kino akcji
Największą popularnością cieszyły się filmy akcji. Bohaterami wyobraźni młodych widzów byli muskularni herosi Hollywood.
Jednym z absolutnych hitów był film Rambo II z Sylvestrem Stallone’em w roli samotnego komandosa wracającego do Wietnamu. Produkcja ta była dla polskiej widowni symbolem kina zachodniego – brutalnego, dynamicznego i spektakularnego.
Równie wielką popularnością cieszył się Terminator, w którym Arnold Schwarzenegger wypowiadał kultowe „I’ll be back”. Film James Camerona robił ogromne wrażenie swoim futurystycznym klimatem.
Kolejnym obowiązkowym tytułem był Predator, gdzie Arnold Schwarzenegger mierzył się z kosmicznym łowcą w dżungli.
Na półkach nie mogło zabraknąć także RoboCopa oraz Szklanej pułapki, z Brucem Willisem w roli Johna McClane’a.
Karate i kopniaki
Drugim wielkim nurtem VHS były filmy sztuk walki.
Polscy widzowie pokochali Jean-Claude Van Damme’a. Produkcje takie jak Krwawe sporty czy Kickboxer oglądano po kilkanaście razy. Wielkim hitem było też "Wejście smoka" z Brucem Lee.
W wielu blokach po seansie zaczynały się spontaniczne „treningi karate” na trzepaku.
Horrory i kino grozy
VHS był też złotą erą horroru. Filmy takie jak Koszmar z ulicy Wiązów z postacią Freddy Kruegera czy Martwe zło budziły jednocześnie fascynację i strach.
Często oglądało się je w grupie znajomych, przy zgaszonym świetle, co tylko potęgowało emocje.
Filmy, które znał każdy
Niektóre tytuły stały się niemal obowiązkowym elementem domowych kolekcji VHS.
Do takich filmów należał Powrót do przyszłości z Michaelem J. Foxem w roli Marty’ego McFlya. Dla wielu młodych widzów był to pierwszy kontakt z kinem science fiction.
Ogromną popularnością cieszyły się też komedie z Eddiem Murphym, zwłaszcza Gliniarz z Beverly Hills.
Wypożyczalnia – mała świątynia kina
W latach 90. wypożyczalnie kaset VHS były czymś więcej niż sklepem. Były miejscem odkrywania filmów.
Na ścianach wisiały setki okładek – często bardziej efektownych niż same produkcje. Właściciel wypożyczalni pełnił rolę kuratora kina: polecał filmy, odkładał kasety dla stałych klientów, opowiadał o nowościach.
Czasem jedna kaseta krążyła między kilkunastoma rodzinami. Bywało też, że ktoś zapominał ją przewinąć – co w wielu wypożyczalniach kończyło się symboliczną karą.
VHS jako szkoła popkultury
Dla wielu Polaków VHS był pierwszym prawdziwym kontaktem z globalną popkulturą.
To dzięki kasetom poznawaliśmy Hollywood, amerykańskie kino akcji, horrory klasy B czy filmy science fiction. VHS był oknem na świat – szczególnie w okresie transformacji ustrojowej, gdy Polska dopiero otwierała się na Zachód.
Kasety zmieniły też sposób oglądania filmów. Po raz pierwszy można było zatrzymać scenę, przewinąć ulubiony moment albo obejrzeć film w dowolnym czasie.
To była rewolucja.
Koniec epoki
Pod koniec lat 90. VHS zaczął powoli ustępować miejsca płytom DVD. Nowy format oferował lepszą jakość obrazu i dźwięku, a także dodatkowe materiały.
Wypożyczalnie VHS zaczęły znikać z ulic.
Dziś kasety wracają głównie jako nostalgiczny symbol. Kolekcjonerzy poszukują starych wydań, a magnetowidy trafiają na aukcje internetowe.
Jednak dla pokolenia, które dorastało w latach 80. i 90., VHS pozostaje czymś więcej niż technologią.
To wspomnienie wieczorów spędzonych przed telewizorem, zapachu plastikowych pudełek, głosu lektora i emocji towarzyszących każdemu seansowi.
Bo w czasach VHS film nie był tylko plikiem do kliknięcia.
Był wydarzeniem.
Napisz komentarz
Komentarze