Nowy unijny system powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich

Celem nowych przepisów jest uproszczenie i przyspieszenie procedur, przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych i prawa międzynarodowego, w tym zasady zakazu wydalania osoby do kraju, w którym groziłoby jej poważne niebezpieczeństwo (non-refoulement) i zakazu zbiorowych wydaleń, przy jednoczesnym zapobieganiu nadużyciom i nieupoważnionemu przemieszczaniu się w obrębie UE. Nieformalne porozumienie osiągnięte 1 czerwca z Radą zostało zatwierdzone na zgromadzeniu plenarnym, 418 głosami za, 218 przeciw, przy 30 wstrzymujących się.

Na mocy nowych przepisów decyzja nakazująca powrót wydana obywatelowi państwa spoza UE, przebywającemu nielegalnie w państwie członkowskim przez właściwe organy krajowe, będzie wiązała się z obowiązkiem natychmiastowego opuszczenia danego kraju UE lub opuszczenia go w wyznaczonym terminie.

Obowiązek współpracy i detencja

Obywatele państw spoza UE objęci decyzją nakazującą powrót będą zobowiązani do współpracy z organami władzy. W celu przygotowania ich powrotu mogą zostać zatrzymani, na podstawie indywidualnej oceny, na przykład jeśli odmawiają współpracy, istnieje ryzyko ucieczki lub stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa. Decyzja o detencji musi zostać wydana przez organ administracyjny lub sądowy i może trwać do 24 miesięcy. Możliwe jest łączne przedłużenie o maksymalnie sześć miesięcy, jeśli zmienią się okoliczności, pojawią się nowe informacje lub poprawi się współpraca z państwem trzecim. W przypadku przemieszczenia się obywatela państwa trzeciego do innego państwa członkowskiego może zostać zastosowany nowy okres detencji. Państwa członkowskie będą mogły również nałożyć obowiązek regularnego stawiania się lub obowiązek przebywania w wyznaczonym miejscu. Możliwe jest także zastosowanie alternatyw wobec zatrzymania, takich jak gwarancja finansowa lub monitoring elektroniczny.

Środki dochodzeniowe

Organy krajowe mogą podejmować określone działania dochodzeniowe w celu przygotowania lub zapewnienia skutecznego powrotu. Mogą one obejmować przeszukania osób będących obywatelami państw trzecich, ich miejsc zamieszkania lub innych istotnych miejsc, z zastrzeżeniem uzyskania zezwolenia sądowego lub administracyjnego, a także przeszukanie i zajęcie rzeczy osobistych oraz urządzeń elektronicznych. Wszystkie środki muszą być zgodne z prawami podstawowymi i podlegają gwarancjom oraz instrumentom ochrony prawnej przewidzianym w prawie unijnym i krajowym.

Możliwe będzie przekazywanie migrantów objętych decyzją nakazującą powrót – z wyłączeniem małoletnich bez opieki – do „centrów powrotowych" na terytorium państwa, które wyrazi zgodę na ich przyjęcie, na podstawie umowy zawartej przez państwo członkowskie UE. Umowy takie mogą być zawierane wyłącznie z państwami trzecimi, które przestrzegają praw człowieka, prawa międzynarodowego i zasady zakazu wydalania (non-refoulement). Organy krajowe będą musiały poinformować Komisję i pozostałe państwa członkowskie przed wejściem tych umów w życie.

Po zatwierdzeniu przez Parlament tekst musi zostać formalnie przyjęty przez Radę i opublikowany w Dzienniku Urzędowym, zanim będzie mógł wejść w życie. Niektóre przepisy, w tym dotyczące centrów powrotowych, oceny wieku małoletnich oraz zewnętrznego wymiaru powrotów, zaczną obowiązywać natychmiast. Inne przepisy wymagające działań przygotowawczych wejdą w życie 12 miesięcy po wejściu w życie aktu prawnego.